Brezilya’da yaşanan değişimin özeti

    02 Eylül 2016
  • İleri
  • Geri
  • Büyüt
  • Küçült

Brezilya, yakın siyasi tarihi içinde önemli bir yer işgal eden ve ilerleyen dönemde kendinden söz ettirecek sosyo-ekonomik bir değişim yaşıyor.

Kamil Ergin

Bu değişimi doğru okuyabilmek için Brezilya toplumunun temel dinamiklerine ve sosyalist bir partinin güdümünde son 14 yıla yayılan devlet politikalarına vakıf olmak gerekiyor. 

Brezilya, etnik olarak Avrupa’dan göçen aileler ve Afrika’dan getirilen kölelere ek olarak küçük yerli unsurların bileşiminden oluşan melez bir ülke. Tarihinde askeri darbeler ve çeşitli ekonomik krizler yaşayan ülkenin siyasi gündemi, içeride gelir dağılıma bağlı sınıf çatışmalarına, dışarıda ise muasır medeniyetlerle saf tutma hayaline odaklanmıştır. Dolayısıyla sosyal ve siyasi hareketlerin temelinde özgürlük, zenginlik, ve eşitlik arayışları yatmaktadır.

Ülke yönetimiyle ilgili temel problemler yolsuzluğun önlenememesi, planlama eksikliği, sosyal politikaların zayıflığı, kamu hizmetlerinin yetersiz oluşu, bürokrasinin ağırlığı, rekabet koşullarının oluşmaması, tekelci ve korumacı anlayışla liberal bir devlet olamama şeklinde sıralanabilir.

Yakın tarih açısından milat kabul edilebilecek hadise, 15 yıllık bir dikta rejiminin ardından 1985 yılında ülkenin sivil demokrasiye geçişi olarak sayılabilir. Yeniden sivil yönetime kavuşan halk, bu tarihten itibaren, ödediği bedelin karşılığı olarak kendini yönetecek idareciyi seçme konusunda daha hassas davranmaya başladı. Dolayısıyla demokrasi kültürünün yerleşmesi ve kuvvetler ayrılığı ilkesinin işlemesi önem kazandı. İlerleyen dönemlerde sivil anayasada geçen hükümlerin yerleştiğine ve ayrıcalıklı zümrenin sorgulanmaya başladığına şahit oluyoruz.

126 yıllık bir demokrasi geçmişi olan Brezilya’da iktidar, geleneksel olarak beyaz elitler ve sağ partiler tarafından temsil ediliyordu. Bu gelenek, sendikaların güçlenmesi ve halkın içinden gelen bir figür (Lula) üzerinde statükonun uzlaşması ile son buldu. Tarihinde ilk kez, sol görüşlü bir parti (İşçi Partisi) aynı anda halkın ve elitlerin desteğini alarak 2002 yılında iktidara gelmeyi başardı.

İktidara geldiklerinde ilk olarak sosyal programlara odaklanan Lula hükümeti, kısa süre içinde orta sınıfı güçlendirerek 40 milyon civarında bir nüfusu tüketici olarak topluma kazandırmıştır. Hızlı gelişen ülkeler adına oluşan olumlu atmosferden istifade ederek yabancı yatırımı çekmeyi başarmış, diplomasi ve dış politikada kurulan yeni ittifaklarla bu süreci kalkınma ve prestij adına iyi değerlendirmiştir.

Lula hükümeti ile ilgili daha sonra yapılan eleştiriler, partinin ideallerinden uzaklaşması, uzun süre iktidarda kalmaktan dolayı yaşanan yozlaşma, ittifak edilen partilerle yaşanan koltuk kavgaları, daha önce varolan ancak iki kişi arasında gerçekleşen rüşvet alış verişinin kurumsal ve sistematik hale büründüğü iddialarına gönderme yapmaktadır.

Lula, görevi bıraktıktan sonra dünya geneline yayılan kişisel şöhretini ülkesi adına uluslararası alanda lobi yapmakta kullanabilirdi. Bunu yapmak yerine iç politikadaki etkisini sürdürerek muhaliflerin öfkesini kuvvetlendirmiş, ekonomideki dengenin bozulmasıyla oluşan yeni durumdan sorumlu tutulmuştur. Ayrıca patlak veren bazı yolsuzluk yargılamalarında (Mensalao) adı geçmiş, partisinde ve kabinesinde görev yapan önemli isimlerden ceza alanlar olmuş, kendisini ’benim hiçbirşeyden haberim yoktu’ diyerek savunmuş ve Dilma’nın yedeğindeki parti yönetimini de zora sokmuştur.

Halen popüler bir isim olan Lula’nın 8 yıllık görev süresi dolduktan sonra halefi olarak neden siyasi tecrübesi olmayan düşük profilli bir bürokratı (Dilma Rousseff) aday gösterdiğini anlamak güç.

Dilma döneminde Lula tarafından başlatılan sosyal politikalar ve altyapı yatırımları büyüyerek devam etti; ancak küresel mali krizin etkileri yavaş yavaş hissedilmeye başlandı. Ayrıca büyük paralar harcanarak girişilen alt yapı yatırımları tamamlanamadı ve ülkede siyasi istikrarsızlık baş gösterdi. Refahın tabana yayılmadığından şikayet eden halk, 2013 yılında sokağa inerek mevcut büyümeden pay istedi. Ayrıca kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi ve yolsuzlukla mücadele edilmesi gibi konularda somut icraatlar istedi. Buna karşılık Dilma hükümeti, uzlaşmacı bir tavır takınarak alttan gelen taleplere karşılık verecek adımlar attı.

Daha sonraki yıllarda ekonomiyi kötü yönettiği ve kutuplaştırmayı arttırdığı gerekçesiyle medya lincine maruz kalan Dilma hükümeti, ikinci adaylığında zayıf bir seçim kazandı. Hemen sonrasında muhalefet tarafından dillendirilen ve bir kampanyaya dönüştürülen görevden alma girişimi başarıya ulaştı. Bu süreçte Dilma’nın yönettiği koalisyonunun dağılmasıyla birlikte İşçi Partisi artık oyun kurucu olma yeteneğini kaybetti.

Dilma’nın görevden alınması siyasi bir süreç olmakla birlikte İşçi partisi taraftarları bu girişimi bir ’darbe’ olarak lanse etti. Muhalefet odakları ise görevi kötüye kullanan bir liderin kongre eliyle cezalandırıldığı şeklinde savundu.

Dilma’nın yönetiminde patlak veren ayrı bir skandal ise ülkenin en büyük kamu kurumu olan Petrobras’taki yolsuzluk iddiaları. Federal polisin başlattığı bir soruşturma (Lava Jato), iki yıl içinde binlerce siyasetçi, işadamı ve kamu görevlisini içine alan büyük bir operasyona dönüştü.

Dilma, kendisi yolsuzluğa bulaşmasa da bir lider olarak partisi veya kabinesi içinde olup bitenden habersiz olamayacağı yönünde eleştirilere hedef oldu. Ayrıca bu durum, ‘kendisi çalmasa da başkasına göz yumdu’ ya da ‘olup biteni sezemeyecek kadar saf’ algısını güçlendirdi.

Sürecin içinde yer alan unsurları (medya, yargı, emniyet ve siyasetçiler) teker teker dinlediğimizde bazı ortak çıkarımlar yapmak mümkün. Ancak sürecin nasıl gelişeceği ve ne tür izler bırakacağını kestirmek şuanda mümkün değil. Zira daha önce kimsenin tecrübe etmediği bir süreç devam ediyor, her gün yeni gelişmeler yaşanıyor, bazı bilgiler ilk kez ortaya çıkıyor ve bu süreç ülkedeki alışkanlıkları değiştiriyor. 

Genel kanaat, girilen yoldan geriye dönülmeyeceği, siyasi kutuplaşmanın artacağı, kurumların daha sağlam bir yapıya kavuşacağı, mevcut yargı sürecinin farklı sektörleri de içine katarak devam edeceği, suların yakın gelecekte durulmayacağı ve siyasi krizin etkilerinin önümüzdeki yıllara da yansıyacağı yönünde. Yargı sürecinin devamında sistem tıkanıklığı yaşanırsa taraflar arasında bir anlaşma yapılması ihtimal dahilinde. Lula’nın hapse gireceği ihtimali ağırlık kazanırken Dilma’nın aklanıp aktif siyasete geri dönebileceği zayıf bir ihtimal.

Ekonominin toparlanması için gereken bazı adımlar atılıyor ancak hem küresel etkiler hem de iç dinamikler, herşey yolunda gitse bile bu toparlanmanın 3-4 seneden önce gerçekleşmeyeceğine işaret ediyor. Uzmanlar, enflasyonun yüzde 8 civarında, doların 3,20 bandında seyredeceği yönünde görüş bildiriyor. Cari açık ve bütçe açığının kapanması için zaten yüksek olan vergilerin artırılabileceği ve yeni vergiler getirilebileceği konuşuluyor. 

Dilma’nın koltuğuna vekalet eden Temer, zedelenen ekonomiyi restore etme iddiasıyla yola çıktı. 3 aylık görev süresi içinde 3 bakanını yolsuzluk soruşturmasında kaybetti. İş dünyası ve yabancı yatırımcılarla görüşerek bozulan dengeyi yeniden sağlamaya çalışıyor. Temer’in hesabı, görevde kaldığı süre içinde iş dünyası ve tabanın güvenini kazanarak olası bir erken seçimde iktidarda kalabilmek.

Sürecin devamında siyasi manevralar gereği bazı istifalar ve yeni ittifaklar olabilir. Askeri darbe ihtimali uzak bir ihtimal ancak ekonomideki kötü gidişat düzeltilemez ve fatura halkın cebine daha çok yansırsa artan memnuniyetsizlik sokakları yeniden harekete geçirebilir. Diğer yandan halkın çoğunluğu erken seçim istiyor; böyle bir seçenek çözüm açısından bir çıkış noktası olabilir. 

Medya ve iş dünyası arasında ülkeyi elitlerin yönetmesi konusunda sıkı bir ittifak var. Halk, tarihinde ilk kez bu derece kutuplaşmış ve siyasi hesaplaşmalardan yorgun düşmüş durumda. İnsanlar bir an önce istikrar ve çözüm istiyor. Güçlü bir sivil toplum örgütlenmesi yok ve mevcut olanlar siyasetin güdümünde seyrediyor. Hasılı, ülke gündemini bir süre yakından takip edip temkinli olmakta fayda var.

Etiket : Brezilya, azil, Temer, değişim, seçim, gösteri

İlgili Haberler

GÜNCEL

REKLAM

Blog ve Köşe Yazıları

EN ÇOK OKUNANLAR

DOSYA

RÖPORTAJ